ایران و رهیافت ملت دموکراتیک

25 Nîsan 2014 În

همانند سایر دولت‌ملت‌های منطقه، پیش روی دولت‌ملت ایران نیز چاره‌یابی مسائل دارای دو محور است. چاره‌یابی حول محور اول عبارت است از: سازش کردن با نظام؛ درست همانند...

برگرفته از: مانفیست تمدن دموکراتیک کتاب پنجم اثر "عبدالله اوجالان"

سنت دولتی ایران، برعکس جمهوری ترکیه به آسانی مینیمالیسم [یا کمینه‌ای‌شدن] را نمی‌پذیرد. حتی شاهنشاهی ایران در دوران معاصر نیز بیش از جمهوری در برابر مینیمالیسم ایستادگی نمود. انقلاب اسلامی ایران در سال 1979، در برابر مینیمالیسمِ دولت‌ملت مختص به خاورمیانه (که مرزهایش ترسیم شده بود)، نظام موازنه و معادلات آن، موضع مهمی اتخاذ نمود. از همان ابتدا در برابر هژمونی اسرائیل، بر هژمونی خویش پافشاری نمود. هرچند جمهوری ترکیه و دولت‌ملت‌های عربی تن به پذیرش مشروعیت نظام «دولت‌ملتی» دادند که وجود اسرائیل را میسر می‌ساخت؛ [اما]‌جمهوری اسلامی ایران، علی‌رغم تمامی بی‌ثباتی و تناقضات رفتاری خود، استاتوی ترسیم‌شده را آن‌چنان که هست نپذیرفت و تلاش به خرج داد تا هژمونی متقابل را تشکیل دهد. تنش میان ایران و اسرائیل که امروزه شاهد آن هستیم، تنها میان دو دولت‌ملت نیست، بلکه تنشی است که میان دو نیروی نظام‌مندِ هژمونی‌خواه جریان دارد.

به دلیل این‌که ایران دومین نیرویی است که در پی برقراری هژمونی می‌باشد، بایستی از نزدیک‌تر بر روی آن تأمل نمود. همان‌گونه که در دیگر جلد‌های دفاعیات نیز از آن بحث نمودم، قدمت و ریشه‌ی سنت دولتی ایران به کنفدراسیون ماد(550‌ـ‌ق.م) می‌رسد. از فرهنگی مشابه ماد‌ـ‌کُرد برخوردار است. آیین زرتشتی و میترائیسم، دو منبع مهم هستند که موجودیت این فرهنگ را در تاریخ اعلان نموده‌اند. امپراطوری [هخامنشی] پارس به منزله‌ی اولین دولت ایرانی، تماماً بر رد پای کنفدراسیون ماد تأسیس شده است. به‌نوعی مقطعی از امپراطوری است که مادها نیز در آن نقش سرآمد ایفا نموده‌اند. در گذار از بردگی اعصار اولیه به بردگی اعصار باستان یونان و روم، موجودیتش را مدیون اشاعه‌طلبی پارس‌ـ‌ماد است. عصر هلنیستیک(300ق.م تا 300ب.م) که با فتوحات اسکندر آغاز شد، بیانگر ایجاد سنتزی خلاقانه میان شرق‌ـ‌غرب است. بحران عمیق ناشی از جنگ هژمونی‌طلبانه‌ی جهانی که میان رومی‌ها‌ـ‌پارت‌ها همچنین میان رومی‌ها(بیزانس)‌ـ‌ساسانیان صدها سال ادامه داشت(حدود 100ق.م تا 630ب.م)، با صعود نیروی هژمونیک اسلام به فرجام می‌رسد. سنت دولتی ایران در طول مدت‌زمانی حدوداً هزارساله(1500‌ـ‌ب.م) که از فتوحات اسلامی تا بنیان‌گذاری خاندان صفوی می‌رسد، توسط خاندان‌های عرب، ترک و مغول که با فرهنگ آن بیگانه بودند، نمایندگی شد. تشیّع، همزمان با خاندان صفوی به‌صورت ایدئولوژی دولت درآمده است. بنیان‌های ایرانِ مدرن نیز در همین دوران تشکیل شدند. جنگ هژمونیکی که با هدف تسلط بر کردستان با امپراطوری عثمانی وارد آن شد، با پیمان‌نامه‌ی «قصرشیرین» به سال 1639م به پایان رسید. کردستان در ورود به عصر مدرن، برای اولین بار از طریق معاهده‌ی مذکور به دو بخش تجزیه و تقسیم شد. احتمال تشکیل یک دولت مدرن در کردستان، به‌واسطه‌این تجزیه دچار ضربه‌ای مهم گردید. در میان بیگ‌نشین‌های کُرد، سیاست «مشترک‌زیستن با نیروی هژمونیک، بر مبنای خودگردانی» به‌خوبی جا افتاده بود.

دولت ایران که بین چند خاندان دست به دست شد، بعد از جنگ جهانی اول همانند نمونه‌ی جمهوری ترکیه و پادشاهی افغان، در نتیجه‌ی حساب‌و‌کتاب‌های هژمونیک انگلستان به‌عنوان یک دولت‌ملت مدرن از نو برساخته شد. دقیقاً همانند سازش صورت گرفته با مصطفی کمال، قدرت در ازای یک ایران کمینه‌ای (مینیمال)، به رضاشاه سپرده شد. انگلستان هر کدام از جمهوری ترکیه، شاهنشاهی ایران و پادشاهی افغان را که در این دوران کمینه‌ای [ یا مینیمیزه] کرده بود، به‌عنوان یک دولت‌ملت حائل، بر سر راه سرازیرشدن روسیه‌ی شوروی به سمت جنوب طرح‌ریزی و تأسیس نمود. این‌که انگلستان حوزه‌های یادشده را به رژیم‌های مستعمراتی کلاسیکی مبدل نساخت، نه از روی ناتوانی بلکه به سبب بیم‌داشتن از اشاعه‌ی روسیه‌ی شوروی بود. سیاست «دولت حائل» یک سیستم انگلیسی است که از اوایل سده‌ی 19 تا روزگار ما عموماً با موفقیت به اجرا درآمده است. خاندان رضاشاه یک برنامه‌ی مدرنیستی را به اجرا درآورد که بر مبنای آن سنت فرهنگی ایران به کناری نهاده شد و از غرب تقلید گردید. سعی شد تا به‌منزله‌ی یک رژیم اقماری ابتدا انگلستان، سپس ایالات متحده‌ی آمریکا و حتی اسرائیل پابرجا نگه داشته شود. این‌که دولت‌ملت‌های خاورمیانه کیفیتی از نوع «دولت اقماری یا دنباله‌رو» داشتند، به آشکارترین شکل در خاندان پهلوی به نمایش گذاشته شد. این دولت‌هایی که از طریق نیروی نظامی و پلیسی بر سرپا نگه داشته می‌شدند، با قطع پشتیبانی نیروی هژمونیک، یک‌روزه سرنگون گشتند. فرجام خاندان پهلوی نیز این‌گونه گشت.

انقلاب اسلامی 1979 ایران، به اندازه‌ای که سیاسی است، یک انقلاب فرهنگی نیز می‌باشد. این انقلاب توانش را صرفاً از سازماندهی علمای شیعه نگرفت؛ بلکه بالعکس، نیروی اساسی‌اش را از فرهنگ اجتماعی خلق‌های ایران گرفت که دارای ریشه‌های تاریخی عمیقی بود. انقلاب در سرآغاز همانند آن‌چه در انقلاب‌های فرانسه، روسیه و آناتولی روی داد، از کیفیت ملی دموکراتیک برخوردار بود. بر یک هم‌پیمانی وسیع نیروهای ملی دموکراتیک اتکا داشت. هم‌پیمانی ملت دموکراتیکی که از همبستگی وسیع کمونیست‌ها، امت‌گرایان شیعی و اقشار میهن‌دوست خلق‌های ایران و در رأس همه خلق کُرد سرچشمه می‌گرفت، نیروی اصلی پیروزی بود. اما طیف متشکل از علمای شیعی و تجّار میانه‌احوال(بازاریان) که از سنت مدیریت تاریخی و اجتماعی قوی‌تری برخوردار بود، طی مدت‌زمانی کوتاه هژمونی خویش را برقرار کرد و سایر متفقانش را بی‌رحمانه سرکوب نمود. یک پروسه‌ی هژمونیکِ مشابه آن، طی دهه‌ی 1920م درجمهوری ترکیه نیز جریان یافت. هرچند بنیان «ملت‌دموکراتیکِ» انقلاب توسط علمای شیعه دچار انحراف شد نیز، اما ماهیتاً با مدرنیته‌ی کاپیتالیستی در تضاد و مغایرت به‌سر می‌برد. الیگارشی شیعی خواست تا این اندوخته‌ی ضدکاپیتالیستی را که معنای تاریخی و فرهنگی آن بسیار عظیم است، به‌عنوان کارتی جهت مشروعیت‌بخشی به موجودیت خویش در برابر نیروهای هژمونیک نظام کاپیتالیستی به‌کار ببرد. هنوز هم می‌خواهد بر این مبنا آن را به‌کار ببرد. تمامی تلاش الیگارشی ایران این است که از بنیان آنتی ‌مدرنیستی (ضدکاپیتالیستی) انقلاب به‌عنوان یک اسلحه در برابر نیروهای هژمونیک غربی استفاده کند و در موازنه‌ی دولت‌ملت خاورمیانه به موقعیتی پذیرفته‌شده و معتبر دست یابد. به‌منزله‌ی یک مدرنیته‌ی متفاوت، از لحاظ ماهوی چالشی با مدرنیته‌ی کاپیتالیستی ندارد. همان‌طور که دولت‌ملت‌های عرب و اولین و دومین مقطع جمهوری ترکیه درصددند از طریق محاسبات تاکتیکی، «بیشینه سهم» را در گستره‌ی نظام به چنگ آورند و در ازای تأییدشدن و پشتیبانی‌شدن توسط نظام، اجازه دهند که نظام از آن‌ها بهره‌مند شود، ایران نیز می‌خواهد چالشی را که با نظام [هژمونی جهانی] دارد با هدفی مشابه به‌کار بگیرد و نتایج مشابهی کسب نماید و این نوعی چانه‌زنیِ تیپیک تجّار بازار است که در سنت ایران دارای موقعیتی قویست. چالش در ایران نیز درست از همین نقطه آغاز می‌گردد. سنت فرهنگیِ قوی، یک الیگارشی شیعی سازش کرده با مدرنیته‌ی کاپیتالیستی را نیز نمی‌پذیرد. بنابراین شانس این‌که چالش موجود در ایران به‌یک «مبارزه در میان دو مدرنیته‌ی آلترناتیو» تحول یابد، همیشه وجود دارد. برعکس آنچه در دولت‌ملت‌های ترکیه و عرب دیده شد، تصور نمی‌رود به آسانی نیز از میان برداشته شود.

الیگارشی ایران، امروزه بر سر خاورمیانه وارد یک درگیری هژمونیک با اسرائیل گشته است(اگرچه این درگیری عمدتاً در سطح گفتار ادامه دارد). به‌ویژه سعی دارد که با همین هدف، از فعالیت‌ها هسته‌ای خویش به‌عنوان یک کارت دوم استفاده نماید. سنت شیعی در تاریخ نیز در پی کسب هژمونی برآمده است. در پشت سر خود یک ایران هژمونیکِ هزاران ساله را به‌عنوان اسلحه در اختیار دارد؛ اما در دوران مدرنیته‌ی کاپیتالیستی درباره‌ی نیروی خود اغراق می‌نماید. در عصری که نظام به‌طور بیشینه‌ای گلوبال شده است، اگر الیگارشی شیعه‌ی ایران مدرنیته‌ای را به‌صورت ریشه‌ای ترجیح ندهد، شانس موفقیت آن بسیار ضعیف است. خود را به کشورهای BRIC(یعنی برزیل، روسیه، هندوستان و چین) تشبیه می‌نماید و بدین ترتیب در پی نقشه‌ی تشکیل بلوک هم برمی‌آید. می‌خواهد آن اتفاقی را که سعی داد با جمهوری دوم حزب عدالت و توسعه (AKP)بر مبنای PKKستیزی برقرار نماید، به همراه سوریه گسترش بخشد. کل این محاسبات، هیچ ارزش واقعی و جدی‌ای دربر ندارند. همانند سایر دولت‌ملت‌های منطقه، پیش روی دولت‌ملت ایران نیز چاره‌یابی مسائل دارای دو محور است. چاره‌یابی حول محور اول عبارت است از: سازش کردن با نظام؛ درست همانند رژیم شاهنشاهی. در اصل الیگارشی شیعه برای این امر آماده است؛ اما نظام [مدرنیته‌ی سرمایه‌داری] آن را به شکل موجود قبول ندارد. ولی دیدارهایی که در راستای سازش صورت می‌گیرند، نهایتاً چه از راه صلح‌آمیز و چه از راه جنگ، به نفع نیروهای هژمونیک کاپیتالیستی به‌فرجام خواهند رسید. دومین محور این است که وقتی موضوع حل مسائل پیش کشیده شود، گسست رادیکال وی از نظام مطرح خواهد گشت. این نیز رهیافت مدرنیته‌ی دموکراتیکی است که هنگام فاقد چاره‌ماندن و ناتوان گشتنِ هم الیگارشی شیعی و هم نیروهای هژمونیک غربی ‌(به ویژه اسرائیل)؛ به‌طور ناگزیر وارد عرصه خواهد شد.

Parve bike |

KOVAR PIRTÛK DOSYAYÊN BI DENG LÊGERÎN TÊKILÎ

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/komunar/public_html/fa/includes/reklamlar.php on line 37

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/komunar/public_html/fa/includes/reklamlar.php on line 38

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/komunar/public_html/fa/includes/reklamlar.php on line 39

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/komunar/public_html/fa/includes/reklamlar.php on line 40

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/komunar/public_html/fa/includes/reklamlar.php on line 41

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/komunar/public_html/fa/includes/reklamlar.php on line 42